Μια νησιωτική κοινότητα της Ύστερης Αρχαιότητας
Η Σχοινούσα, στο σύμπλεγμα των Μικρών Κυκλάδων, γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη κατά την Ύστερη Αρχαιότητα. Οι αρχαιολογικές έρευνες των τελευταίων ετών αποκάλυψαν έναν εκτεταμένο οικισμό και τα λείψανα πρωτοβυζαντινης βασιλικής, φωτίζοντας σημαντικές πτυχές της ζωής μιας νησιωτικής κοινότητας από τον 4ο έως και τα μέσα του 7ου αιώνα μ.Χ.
Ο οικισμός αναπτύχθηκε προσαρμοσμένος στη μορφολογία του ακρωτηρίου Πορτοκάλι, με κατοικίες κτισμένες σε διαδοχικά επίπεδα που ακολουθούσαν τη φυσική κλίση του εδάφους. Η παρουσία εισηγμένης κεραμικής από εργαστήρια της Μικράς Ασίας, της Βόρειας Αφρικής, της Κύπρου και της Αθήνας δείχνει ότι η Σχοινούσα συμμετείχε στα εμπορικά δίκτυα της ανατολικής Μεσογείου κατά την Ύστερη Αρχαιότητα. Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποκαλύπτουν πτυχές της καθημερινής ζωής, της αποθήκευσης, της προετοιμασίας της τροφής, του φωτισμού και του προσωπικού στολισμού των κατοίκων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εκκλησιαστικά αρχιτεκτονικά μέλη που προέρχονται από τη Σχοινούσα, όπως τα κιονόκρανα και τμήμα θωρακίου με σπάνιο διάτρητο διάκοσμο, τα οποία μαρτυρούν την ποιότητα της γλυπτικής διακόσμησης και τις καλλιτεχνικές επιρροές που έφθαναν ακόμη και σε ένα μικρό νησί των Κυκλάδων.
Ο οικισμός και η βασιλική φαίνεται ότι εγκαταλείφθηκαν στα μέσα του 7ου αιώνα, πιθανότατα στο πλαίσιο των ευρύτερων ανακατατάξεων που προκάλεσαν οι αραβικές επιδρομές στο Αιγαίο.
